Ders Programı Oluşturma: Çakışma, Blok Ders ve Boş Saat Yönetimi

Ders programı hazırlamak yalnızca boş kutulara ders yerleştirmek değildir. Aynı öğretmenin iki sınıfta olamaması, her sınıfın haftalık ders saatini tamamlaması, öğretmen müsaitlikleri, blok dersler ve günlük dağılım kuralları aynı anda sağlanmalıdır.

Önce çakışma türünü ayırın

Öğretmen çakışması: Aynı öğretmene aynı saatte iki görev verilemez. Sınıf çakışması: Bir sınıfta aynı saatte iki ders bulunamaz. Kapasite çakışması: İstenen toplam ders saati, kullanılabilir haftalık slotlardan büyükse problem daha yerleştirme başlamadan imkânsızdır.

Öğretmen müsaitliği programın gerçek kapasitesini belirler

Bir öğretmenin haftada 20 saat dersi olması tek başına yeterli bilgi değildir. Öğretmen yalnızca 18 uygun slot bırakmışsa 20 saatlik yük matematiksel olarak yerleşemez. Üstelik aynı öğretmenin ders verdiği farklı sınıfların talepleri de aynı uygun slotları paylaşır.

Blok dersler neden problemi zorlaştırır?

İki saatlik blok bir ders, iki bağımsız boş saat değil, art arda iki uygun saat ister. Kağıt üzerinde yeterli toplam boşluk bulunurken uygun ardışık çift bulunmaması mümkündür. Bu yüzden blok gereksinimi baştan modellenmelidir.

5 saatlik ders için 2-2-1 dağılımı

Beş saatlik bir ders için sık kullanılan dengeli desen 2-2-1'dir. Bunun avantajı dersi en az üç güne yayması ve iki blokla bir tekli saati birleştirmesidir. Ancak öğretmen yalnızca iki gün müsaitse bu desen hard kural olarak tanımlandığında programı imkânsız hale getirebilir. Ayrıntılı örnek için 5 Saatlik Ders Haftaya Nasıl Dağıtılır? yazısına bakabilirsiniz.

Boş saat minimizasyonu ne demektir?

Öğretmen boşluğu azaltmak, bütün öğretmenlere sıfır boşluk garantisi vermek değildir. Önce zorunlu derslerin tamamı yerleşir; daha sonra mümkün çözümler arasında öğretmen günlerinin daha kompakt olması tercih edilir. Çok sıkı müsaitlik veya blok kuralları varsa sıfır boşluk mümkün olmayabilir.

Strict ve esnek kuralı karıştırmayın

Okulun vazgeçilmez kuralları strict olmalıdır. Tercihler ise soft hedef olarak tanımlandığında sistem mümkün programı korurken kaliteyi optimize edebilir. Soft tercihi hard kurala çevirmek, kullanıcının fark etmediği gizli bir imkânsızlık yaratabilir.

Program üretilemiyorsa ne kontrol edilmeli?

1. Her sınıfın toplam haftalık saati kullanılabilir slot kapasitesini aşıyor mu?
2. Her öğretmenin ders yükü kendi uygun slot sayısından büyük mü?
3. Aynı öğretmeni isteyen sınıflar ortak birkaç slota sıkışmış mı?
4. Blok veya günlük maksimum ders kuralları dersi yeterli güne yaymayı engelliyor mu?
5. Bir soft tercih yanlışlıkla hard kural olarak mı tanımlandı?

EĞİTEKS'in amacı geçersiz bir programı başarılıymış gibi göstermek değil; tanımlanan zorunlu koşullar çelişiyorsa bunu görünür hale getirmek ve hangi kural grubunun problemi daralttığını açıklamaktır.